تحریم هوشمند در اقتصاد دیجیتالی

83
0
اشتراک گذاری:

صفیه رضایی

پس از کاربرد تحریم اقتصادی برای پیشبرد اهداف توسط ایالات متحده، اکنون اجماعی در درباره تحریم هوشمند در اقتصاد دیجیتالی وجود دارد.

پس از یک دوره طولانی بکارگیری اقتصاد و تحریم اقتصادی برای پیشبرد اهداف توسط ایالات متحده، و البته پیش از شروع قرن ۲۱، به نظر می‌رسید که اجماعی در واشنگتن در خصوص تحریم‌های اقتصادی وجود دارد که این تحریم‌ها عملکرد مطلوب و مناسبی ندارد حتی بررسی اثربخشی تحریم­ها در دهه ۱۹۸۰ نشانگر فقط ۸ درصد موفقیت برای تحریم­ های یکجانبه ایالات متحده آمریکاست (علوی، ۱۳۸۵: ۶۸). سیاست‌گذاران و کارشناسان، درس‌های بزرگی را از تحریم‌های عراق بعد از سال ۱۹۹۱ کسب نمودند، به این معنا که انگیزه اصلی که منجر به حمله نظامی در سال ۲۰۰۳ به عراق گردید، این اعتقاد بود که رژیم تحریم‌های سازمان ملل متحد در ممانعت از دستیابی صدام حسین به تسلیحات کشتارجمعی کافی نبوده است.

مهم‌ترین سؤال در اسناد سال ۱۹۹۱ در خصوص تحریم‌های اقتصادی این بود که «چرا تحریم‌های اقتصادی عملکرد درستی نداشته‌اند؟» و بر همین مبنا تحلیلگران معتقد بودند که تحریم‌های اقتصادی گاها فقط به ۵ درصد از اهداف خود دست پیدا نموده و در برخی از اسناد وزارت خارجه، از آن به‌عنوان «تحریم‌های احمقانه» یادشده بود. اما در طی حدود ۱۵  سال گذشته مسیر اثرگذاری تحریم‌ها تغییر کرد و تحریم به‌عنوان ابزار سیاست‌گذاری برای بسیاری از مقامات آمریکایی درآمد. به گونه­ای که معاون وزیر خزانه‌داری ایالات‌متحده در یک مصاحبه در سال ۲۰۱۴ بیان می­دارد که : «وزارت خزانه‌داری امروز در مرکز امنیت ملی ما قرارگرفته است»

تغییر در رویکرد مسئولان و سیاست­گذاران ایالات متحده  به تحریم اقتصادی قابل تامل است و سوال کلیدی این می­باشد که چه چیزی در طول این ۱۵ سال تغییر یافته که موجبات تغییر رویکرد ایالات متحده را به دنبال داشته است؟ در این راستا باید بیان داشت که: «معنای تحریم‌های اقتصادی برای سیاست‌گذاران به شکل عمیقی تغییر پیدا کرده و امروزه تحریم اقتصادی با تحریم‌های هدفمند همراه شده است. به عبارتی دقیقتر، «گسترش مبادلات مالی بر بستر فناوری اطلاعات، امکان اعمال تحریم های هدفمند را برای ایالات متحده فراهم آورده است».

در واقع، انتقال تراکنش­ ها و مبادلات اقتصادی – مالی کشورها (به ویژه کشورهای غیر همسو) بر بستر فناوری اطلاعات، امکان و ظرفیت بسیار راهبردی را برای ایالات متحده امریکا (با توجه به تسلط و کنترل گسترده ایالات متحده بر فناوری­های حوزه iT و فضای مجازی ) جهت رصد و شناسایی چالش­ها و نقاط ضعف اقتصادی سایر کشورها فراهم آورده است. بدین معنی که فناوری اطلاعات و ارتباطات و دیجیتالی شدن اقتصاد کشورها، این امکان را برای ایاالات متحده فراهم آورده تا به تدوین و طراحی تحریم های هوشمند (مبتنی بر رهگیری و شناسایی نقاط ضعف اقتصادی کشورها) اقدام نماید و از این طریق، اثربخشی تحریم های اقتصادی اعمالی را به میزان بسیار زیادی ارتقاء بخشد.

  • ارتقای جایگاه تحریم های اقتصادی به ابزار اعمال «قدرت اجبار» و مزایای تحریم‌های مالی هدفمند برای ایالات متحده:

یکی از مهمترین نتایج «تحریم­های مالی هدفمند»، کاهش تأثیرات منفی ناشی از «تحریم‌های جامع تجاری» در گذشته می­باشد. مهمترین موارد تحریم در قرن ۲۰، تحریم‌های تجاری جامعی بودند که عوارض جانبی زیادی را به همراه داشت و تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد در دهه ۱۹۹۰ علیه عراق این مشکل را به‌روشنی نمایان ساخت. با در پیش گرفتن رویکرد «تحریم­های هدفمند» توسط ایالات متحده، هزینه وارد شده بر این کشور در اثر تحریم­ سایر کشورها، به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است. در کنار این موضوع، تحریم­های هدفمند سبب کاهش هزینه تحمیلی بر اقتصاد شرکا و کشورهای هم­پیمان شده و همچنین، هزینه­ ها و فشارهای وارده بر وضعیت گروه­ های غیر هدف در کشورهای مورد تحریم را نیز کاهش می­دهد.

از سویی دیگر، تدوین و عملیاتی سازی تحریم­های هدفمند علیه کشورها توسط آمریکا، موجب دسترسی به اهداف بیشتر و افزایش اثربخش این تحریم ها حتی در بازه زمانی کوتاه­مدت شده است. چرا که تحریم های هدفمند، خصلتی خاص و منطبق با شرایط کشور هدف داشته و لذا بیشترین اثر را در کوتاه­ترین زمان ممکن، به همراه دارد. این موضوع به میزان زیادی قدرت ابتکار و دفاع کشور هدف را نیز کاهش داده و آن ها را در کوتاه ­ترین زمان، در یک شوک اقتصادی جدی قرار می ­دهد.

ایجاد شوک فراگیر اقتصادی و اخلال جدی در تصمیم­گیری و انطباق با تحریم­ها در بازه زمانی کوتاه، سبب می­شود تا فشار بسیار زیادی بر وضعیت معیشتی – اقتصادی جامعه و اقشار اجتماعی کشور هدف وارد آید. در بسیاری از مواقع چنین وضعیتی سبب می­شود تا مسئولان و سیاست­گذاران ارشدِ کشور هدف، برای جلوگیری از شکنندگی و نارضایتی عمومی، در زمانی کوتاه، در رفتار و سیاست­های خود تغییرات جدی ایجاد نمایند. بنابراین حاکمان و مسئولان ناچار می­شوند تا برای کاهش هزینه­ها، سیاست­ها و رفتارهای همسو با کشور تحریم کننده در پیش گرفته و عقب­نشینی­های جدی در دستور کار قرار دهند. «عوامل فوق سبب می­شود تا تحریم های اقتصادی از یک ابزار تنبیهی به یک ابزار تغییر رفتار، یا به عبارتی، ابزار اعمال قدرت جبر، تغییر ماهیت دهد».

گزینه­ های اجرایی اعمال قدرت اجبار توسط ایالات متحده امریکا را می توان در طیفی متنوع و گوناگون از موضوعات و حوزه ها در نظر گرفت. هر چند که این گزینه ها در چارچوب نبردهای هیبریدی و ترکیبی، به نوعی می­تواند در نقش تکمیل ­کنندگی همدیگر ظاهر شده و نوعی هم­افزایی را برای اثرگذاری حداکثری بر کشور هدف، شکل دهد. تحریم‌های اقتصادی؛ تحریم‌های سلاح و فناوری؛عملیات‌های سایبری تهاجمی و …برخی از گزینه های اعمال قدرت اجبار می باشند. همچنین در این راستا، گزینه­ های عملی قدرت جبر ایالات متحده در حوزه تحریم اقتصادی، را می­ توان در دو حوزه اصلی زیر، دسته بندی نمود:

 ۱-تحریم های تجاری (تحریم صادرات به کشور هدف/تحریم واردات از کشور هدف)

-می‌توانند باعث مشکلات اقتصادی گسترده شوند: از دست دادن شغل، تورم، سهمیه‌بندی و کاهش سطح استانداردهای زندگی.

-دارای اثرگذاری نسبتاً پایین در تغییر رفتار: کره شمالی، کوبا،  ایران

۲-تحریم مالی

-معادل مهمات هدایت شونده، دقیق هستند.

-با گسترش شبکه بانکداری بین المللی امکان پذیرتر شده­اند.

-اثربخشی بسیار زیاد در مورد ایران، متوسط در مورد روسیه و غیرممکن در مورد چین تحریم های مالی بر اساس نهادهای مالی به سه حوزه بانک (قطه روابط بانکی)، بیمه (قطع خدمات بیمه) و بورس تقسیم می شوند، به دلیل وابستگی ارتباطات اقتصادی در عرصه بین­ المللی به خدمات مالی، تحرم­ های مالی، قوی­ترین تحریم­ هاست و دیگر تحریم­ ها را در دل خود ایجاد می­کند 

جنبه های منفی از دید ایالات متحده آمریکا جنبه های مثبت از دید ایالات متحده آمریکا             شرح
 تأثیر منفی بر شهروندان؛ سهولت در دور زدن؛ تأثیر منفی بر اقتصاد آمریکا، تأثیر منفی بر اقتصاد متحدان آمریکا حداکثر رساندن تأثیرات منفی اقتصادی بر کشورهای هدف   محدود کردن سرمایه‌گذاری فرامرزی و تجارت کالا و خدمات      تحریم‌های تجاری  
  ممکن است منجر آسیب به جایگاه بین‌المللی دلار در بازار سرمایه شود؛ ممکن است تأثیر منفی برطرف‌های ثالث داشته باشد تأثیر حداکثری بر هدف   از بین بردن توانایی افراد و یا نهادها برای دسترسی به سیستم مالی بین‌المللی  مالی تحریم‌های هدفمند(تحریم‌های هوشمند)

<!– /* Font Definitions */ @font-face {font-family:Wingdings; panos

  فقدان موفقیت آشکار در به دست آوردن امتیاز خاص   حداقل رساندن خسارت؛ بالا بردن شانس همکاری‌های چندجانبه   محدودیت سفر و قوانین ویزا برای افراد  غیرمالی
 فقدان موفقیت آشکار در به دست آوردن نتایج تعیین‌کننده   حداقل رساندن خسارت؛ بالا بردن شانس همکاری‌های چندجانبه   ممنوعیت معاملات خاص در بخش خاصی از اقتصاد   تحریم‌های بخشی
  • توصیه­ های محققان آمریکایی در مورد اعمال تحریم­ ها:

محققان مرکز مطالعات راهبردی و بین­المللی واشنگتن پیشنهادهای خود را در مورد تحریم­ها این گونه بیان می­کنند:

 ۱-ایالات متحده نباید از اعمال تحریم­های بازرگانی علیه کشور خاطی خودداری کند؛ دیپلماسی اغلب با ترغیب و تنبیه همراه است؛

 ۲-به عنوان یک قانون کلی، تهدید مناسب به استفاده از تحریم، احتمالا موثرتر از خود تحریم­ها خواهد بود؛

 ۳-اقدامات هدفمند باید در حد ممکن دقیق انتخاب شوند، به نحوی که خسارات غیرمستقیم به حداقل برسد و تسلیم شدن دولت هدف باعث خسارت­های نامتناسب به پرستیژ ملی­اش نشود. سیاست­گذاران آمریکا باید بر رهبران کشورهای هدف، نه مردم کشور هدف، به خاطر رفتار خلافشان فشار آورند. در صورتی که تحریم­ها فراگیر هستند، نباید منجر به قطع مواد غذایی و دارویی شوند. چنین امری اهدافی را اشتباهی نشانه می­رود؛

۴- «تحلیل­های اطلاعاتی پیشرفته در سطوح خرد و کلان راجع به نقاط ضعف و قوت یک کشور جهت امکان طراحی و اجرایی تحریم­ها (هوشمند و هدفمند) در زمان مورد نیاز، ضروری است». (علوی، ۱۳۸۵: ۷۲) مورد اخیر به صورت مستقیم ناظر بر در پیش گرفتن رویکرد فعال و هدفمند در قبال تحریم­ها است؛ به گونه­ای که برای افزایش اثربخشی و تحقق اهداف ترسیم شده برای تحریم (تغییر رفتار یا تغییر نظام در کشور هدف)، باید بر تحریم­های هوشمند و هدفمند متمرکز شد. این گونه تحریم­ها به صورت مستقیم و متمرکز، ضمن فرسایش نقاط قوتِ کشور هدف، نقاط ضعف و شکننده آن را هدف قرار داده و در کوتاه­ ترین زمان، بیشترین تاثیر منفی و فشار اقتصادی را تحمیل می­کند.

  • مقایسه اثربخشی تحریم­ها از دیدگاه ایالات متحده آمریکا 

بدیهی است که تحریم کشورهای غیرهمسو توسط ایالات متحده آمریکا، معطوف به اهداف و محورهای مشخصی می­باشد. بررسی کیفیت و کمیت هزینه تحریم­های اعمالی بر کشورهای هدف، در نسبت با اهداف طرح­ریزی شده برای این تحریم­ها، موضوعی جدی و مهم می­باشد. ارزیابی و تلقی مسئولان و نهادهای سیاست­گذار در ایالات متحده از اثرات و هزینه ­های تحریم­ های اعمالی این کشور علیه سایر کشورها بدین شرح است:

  • کشورهای تحریم شده، هزینه‌های قابل‌توجهی را برای عدم رشد اقتصادی و یا تورم بیشتر متحمل نمی‌شوند؛
  • کشورهای تحریم شده به شکل قابل‌توجهی با سطح ریسک سیاسی بالاتر و کاهش سرمایه‌گذاری بیشتر مواجه شده‌اند؛
  • کشورهای تحریم شده سطح فساد بالاتری را تجربه نموده‌اند؛
  • تحریم‌ها بر حکومت داری کشورهای هدف تأثیرگذار بوده است.

منابع:

۱-علوی، ابراهیم (۱۳۸۵)، «جایگاه تحریم در سیاست خارجی آمریکا»، فصلنامه مطالعات منطقه­ای: اسرائیل شناسی- آمریکاشناسی، سال هفتم، شماره ۱ و ۲  

۲-علوی، سید یحیی (۱۳۹۵)، «گونه­شناسی تحریم­های یکجانبه آمریکا علیه ایران در دوره ریاست جمهوری اوباما»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال سیزدهم، شماره ۴۵

برچسب هاپژوهش ها

به این مطلب امتیاز دهید.

۱ امتیاز۲ امتیاز۳ امتیاز۴ امتیاز۵ امتیاز (هنوز امتیازی داده نشده)
Loading...
اشتراک گذاری:

درج دیدگاه