“طرح تحول سلامت” فتح‌الفتوح یا تیر خلاص به نظام‌مند شدن سلامت کشور؟

138
0
اشتراک گذاری:

دکتر عطا بهرامی

مدیر گروه اقتصاد عدالت

طرح تحول نظام سلامت از ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۳ در دولت یازدهم با ادعای سه رویکرد حفاظت مالی از مردم، ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و نیز ارتقای کیفیت خدمات آغاز شد.

متأسفانه بخش عمده بار مالی اجرای این طرح بر دوش شرکت‌های تأمین‌کننده تجهیزات پزشکی و دارویی اعم از تولیدکنندگان و وارد کنندگان و توزیع کنندگان قرار گرفته‌است.

دکتر سید حسن هاشمی، وزیر بهداشت در اوایل آغاز اجرای این طرح درباره آن گفته بود: “به دنبال اجرای طرح تحول سلامت، بیماران بستری در شهرها فقط ۱۰ درصد و بیماران بستری مناطق روستایی، کمیته امداد،‌ افراد تحت‌تکفل بهزیستی، عشایری و… که از طریق نظام ارجاع به بیمارستان‌ها مراجعه می‌کنند، فقط ۵ درصد هزینه‌های بستری‌شان را خواهند پرداخت؛ پیش از این مردم هنگام مراجعه به بیمارستان‌های دولتی ۱۰ درصد فرانشیز بیمه و همچنین هزینه‌هایی را بابت سایر ملزومات، به‌ویژه تجهیزات پزشکی، پرداخت می‌کردند که وضعیت مناسبی نبود حتی بابت دمپایی، ملحفه و… نیز باید هزینه پرداخت می‌کردند؛ بر این اساس مقرر شده که از این پس خدمات تشخیصی، تصویربرداری و سایر خدمات مورد نیاز در خود بیمارستان تهیه شود.”

با اجرای این طرح در ابتدا قرار بود هزینه‌های مردم در بخش بستری بیمارستان‌های دولتی کاهش یابد؛ این امر نیز تا حدودی محقق شد و هزینه های مردم در این بخش به زیر ۱۰ درصد رسید، اما این دستاورد مهم اجرای طرح تحول سلامت به دلیل ۲٫۵ برابر شدن تعرفه‌های پزشکی در گام سوم طرح تحول سلامت تا حدود زیادی کم رنگ شد.

مطابق با آمارهای وزارت بهداشت، قبل از اجرای طرح تحول سلامت میانگین هزینه هر بستری، حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان بود و به طور متوسط، مردم بین ۱۸ تا ۳۸ درصد این مبلغ را پرداخت می کردند، اما بعد از طرح تحول سلامت، هزینه هر بستری به طور میانگین ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید که به طور متوسط، مردم ۸ درصد این مبلغ را پرداخت می‌کنند.

به عبارت دقیق‌تر، با اجرای طرح تحول سلامت، میانگین پرداختی مطلق مردم برای هر بستری از ۱۹۰ هزار تومان به ۱۲۰ هزار تومان کاهش یافت. اگرچه پرداختی مردم در بخش بستری بیمارستان‌های دولتی کاهش پیدا کرد، اما در یک نگاه کلان به هزینه‌های سلامت، به دلیل ۲٫۵ برابر شدن تعرفه‌های پزشکی در گام سوم طرح تحول سلامت و همچنین مغفول ماندن سیاست‌های کنترلی در ارائه خدمات درمانی، در مجموع مردم فشار مالی بیشتری برای پرداخت هزینه‌های سلامت  متحمل شدند زیرا:

۱– هزینه‌های بستری صرفا حدوداً نیمی از هزینه‌های سلامت مردم بود و بخش سرپایی مابقی هزینه‌های سلامت مردم را تشکیل می داد که عمدتا توسط بخش خصوصی(مراجعه به مطب‌ها) ارائه می‌شد و هزینه‌های آن مستقیما از جیب مردم پرداخت می‌شد.

این هزینه‌ها همزمان با اجرای گام سوم طرح تحول سلامت، افزایش نجومی پیدا کرد؛ ازسوی دیگر هم گردش مالی بخش خصوصی بستری قابل توجه بود و تعرفه‌های این بخش هم که با اجرای گام سوم این طرح، ۲٫۵ برابر شده بود، مستقیما از جیب مردم پرداخت می‌شد.

۲– اجرای سیاست‌های کنترلی در هزینه‌های درمان مانند پرونده الکترونیک سلامت، راهنماهای بالینی و نظام ارجاع در طرح تحول سلامت مغفول ماند و منجر به افزایش خدمات القایی و تجویزهای غیرضرور شده است.

باتوجه به موارد فوق، کل هزینه‌های بخش سلامت در کشور با اجرای طرح تحول سلامت افزایش چشمگیری پیدا کرد و منجر شد به اینکه؛ پرداختی مطلق مردم برای هزینه‌های بهداشت و درمان نسبت به قبل از اجرای این طرح، افزایش چشمگیری(بیشتر از نرخ تورم) پیدا کند.

الف- افزایش پرداختی مطلق مردم با اجرای طرح تحول سلامت

به صورت کلان، کل هزینه‌های سلامت کشور قبل از اجرای طرح تحول سلامت، ۶۵ هزار میلیارد تومان بود که ۵۵ درصد آن یعنی حدود ۳۶٫۵ هزار میلیارد تومان توسط مردم پرداخت می‌شد، اما با اجرای طرح تحول سلامت و مطابق با آمارهای وزارت بهداشت، کل هزینه‌های سلامت کشور به ۳۰ میلیارد دلار در سال ۹۴ معادل۱۱۰  هزار میلیارد تومان افزایش یافت و با فرض صحت ادعای وزارت بهداشت مبنی بر کاهش ۱۰ درصدی پرداخت از جیب، مردم حدود ۴۵ درصد این هزینه‌ها را می‌پردازند یعنی حدود ۵۰ هزار میلیارد تومان!

به عبارت دیگر، هرچند با اجرای طرح تحول سلامت، پرداخت نسبی(درصد پرداختی) هزینه‌های سلامت توسط مردم نسبت به قبل از آن، تا حدودی کاهش یافت یعنی از ۵۵ درصد به ۴۵ درصد رسید، اما پرداختی مطلق مردم افزایش چشمگیری یافت یعنی از ۳۶٫۵ هزار میلیارد تومان به ۵۰ هزار میلیارد تومان رسید. ازسوی دیگر، آمارهای مرکز آمار ایران هم به خوبی نشان می‌دهد که اجرای طرح تحول سلامت نه تنها سهم سلامت از سبد هزینه‌های خانوار را کاهش نداد بلکه با اجرای این طرح، این سهم افزایش یافته است.

مطابق با این آمارها، سهم هزینه‌های مستقیم بهداشت و درمان از سبد هزینه‌های خانوار در سال ۹۲ در مناطق شهری ۶٫۸۴ درصد بوده است و در سال ۹۴ به ۷٫۲۸ درصد رسیده است؛ در مناطق روستایی هم این سهم در سال ۹۲ برابر ۶٫۹۳ درصد بوده و در سال ۹۴ به ۶٫۹۵ درصد رسیده است.

با توجه به موارد فوق، می‌توان گفت که هدف اصلی اجرای طرح تحول سلامت یعنی کاهش هزینه‌های مردم در بخش سلامت نه تنها محقق نشده بلکه هزینه‌های مردم در این بخش افزایش هم یافته است و این به معنای ناکامی اصلیِ بزرگترین و مهمترین طرح دولت یازدهم و دوازدهم در حوزه خدمات اجتماعی و درمانی است.

در کنار پیامدهای مختلف اجرای طرح تحول سلامت، برخلاف ادعای وزارت بهداشت مبنی بر کاهش نسبی پرداخت مستقیم هزینه‌های سلامت از جیب مردم پس از اجرای طرح تحول سلامت، براساس “آمار حساب‌های ملی سلامت” این هزینه‌ها در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۲ حدود ۳۸ درصد افزایش یافته است که ناشی از افزایش چشمگیر تعرفه‌های خدمات پزشکی همزمان با اجرای گام سوم طرح تحول سلامت بوده است. با اجرای طرح تحول سلامت، بودجه دولت در بخش سلامت و هزینه‌های بیمه‌های درمانی نیز چند برابر شده است و البته با این اقدام “بیمه‌ها” در آستانه ورشکستگی قرار گرفته‌اند. در صورت تداوم روند فعلی اجرای طرح تحول سلامت در دولت دوازدهم، پیش‌بینی می‌شود سرنوشت به مراتب بدتری نسبت به قبل از اجرای طرح تحول برای نظام سلامت کشور رقم خواهد خورد.

ب- بلعیده شدن بودجه کشور توسط طرح تحول سلامت

درباره برخی پیامدهای اجرای طرح تحول سلامت و بودجه‌ای که برای اجرای آن از بودجه کل کشور اختصاص یافته، اظهارات عبدالرضا مصری، عضو کمیسیون برنامه و بودجه ومجلس شورای اسلامی و وزیر اسبق وزارت کار نیز قابل تامل است؛ وی در آذر سال ۹۵ درباره اجرای این طرح گفت: بااجرای طرح تحول سلامت،۵۷۱ درصد افزایش هتلینگ بیمارستان ها، ۶۰ درصد هزینه پزشک متخصص و ۱۲۰درصد هزینه جراحی‌ها افزایش یافته درحالیکه نرخ تورم حدود ۱۴ درصد بوده است.

وی افزود: اجرای طرح تحول سلامت در سازمان تأمین اجتماعی بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان صدمه و خسارت به بار آورده است؛ باید مشخص شود علت اجبار وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای اجرای این طرح و هزینه کرد از منابع کارگران چیست.

در طرح تحول سلامت که ازسوی وزارت بهداشت انجام شده منابع آن از محل یارانه‌ها و یک درصد ارزش افزوده تأمین شده است؛ متأسفانه پس از اجرای طرح تحول سلامت تعرفه‌های بهداشتی به شدت افزایش یافته و افزایش تعرفه‌ها برای بخش دولتی توسط دولت تأمین شده، اما برای تأمین اجتماعی تأمین نشده است.

وزیر پیشین کار تاکید کرد: چرا وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از حقوق کارگران دفاع نکرده و زیر بار هزینه های تحمیلی طرح تحول سلامت در سازمان تأمین اجتماعی قرار گرفته است. افزایش تعرفه‌ها افتخار ندارد چرا که در حال حاضر نظام تأمین اجتماعی لطمه دیده و تمام هزینه‌ها از جیب کارگران پرداخت می شود؛ منابع سازمان تأمین اجتماعی بودجه دولت نیست و دولت حق تعرض به حق‌الناس را ندارد. تعرض به منابع سازمان تأمین اجتماعی خیانت به نظام و جامعه کارگری است و اینکه رئیس‌جمهور می‌گوید هزینه‌ها باید ۴ هزار میلیارد تومان کاهش یابد یعنی به اشتباه بودن مسیر طی شده اذعان دارد.

اما عبدالرضا مصری، عضو کمیسیون برنامه و بودجه و مجلس شورای اسلامی در ادامه نقدهای خود به طرح سلامت عنوان داشت: هزینه‌های سرپایی مردم درنتیجه اجرای طرح تحول سلامت افزایش یافته است؛ درحال حاضر طرح تحول سلامت کمر تأمین اجتماعی را شکسته است. باید مشخص شود که با چه مجوزی وزیر تعاون،کار و رفاه اجتماعی پول‌های هنگفت را به سازمان تأمین اجتماعی تحمیل کرده و کجا چنین مجوزی را به آنها داده است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درحق بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی کوتاهی کرده است و طرح تحول سلامت به مثابه چاهی بوده که هرچه از بودجه کشور در آن ریخته شود، بازهم کم است. سوالات اساسی بنده این است که چرا نظام پزشک خانواده اجرا نشده است، چگونه طرح تحول سلامت، افزایش حقوق و دستمزد به فوریت به طرح تحول تبدیل شد؛ اگر قبلا زیرمیزی گرفته می شد، امروز زیرمیزی‌ها را قانونی کرده‌اید و می‌گویید ۵ برابر به آنها داده می‌شود! چرا افزایش هزینه تامین اجتماعی در بودجه دیده نشده است؛ اگر دلتان به حال مردم می‌سوخت در دولت تاکید می‌کردید که با اجرای طرح تحول سلامت، کمر تامین اجتماعی می‌شکند و در بودجه هزینه آن دیده می‌شد؛ قیمت‌ها به میزانی افزایش یافته که سال ۹۳، ۱۲۰ درصد افزایش یافت و در سال ۹۴، از روی خجالت افزایش آن صفر درصد شد، اما مجلس به خاطر کمک به وزارت کار، مالیات را یک درصد و ارزش افزوده را به ۹ درصد افزایش داد تا به جامعه بیمه شدگان فشاری وارد نشود، اما تمامی این پول‌ها حیف و میل شده و یک ریال آن به تامین اجتماعی پرداخت نشده است.

ج – ورشکستگی سازمان تامین اجتماعی با طرح تحول سلامت

همانگونه که اشاره شد، یکی از پیامدهای بسیار وخیم اجرای طرح تحول سلامت، لطمه سنگین مالی به بیمه‌ها به‌ویژه به سازمان تامین اجتماعی بوده و این سازمان را در آستانه ورشکستگی قرار داده است؛ آن هم سازمان تامین اجتماعی که بیشترین تعداد بیمه شدگان کارگری در کشور را تحت پوشش خود دارد.

براساس اعلام رسمی سازمان تامین اجتماعی، “با محاسبات انجام شده به منظور مقایسه هزینه‌های درمانی در چهار سال ۹۲ تا ۹۵، مجموع هزینه‌های درمانی به رقمی بالغ بر ۵۶ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ این درحالیست که در ۵۲ سال قبل آن یعنی از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۹۱ کل هزینه‌های درمانی سازمان تامین اجتماعی ۲۹ هزار میلیارد تومان بوده است! به عبارتی هزینه‌های (اسمی) درمان پرداخت شده توسط سازمان تامین اجتماعی پس از اجرای طرح تحول سلامت، تقریباً ۱٫۹ برابر کل هزینه‌های این سازمان در ۵۲ سال قبل آن بوده است.”

با ادامه این روند و فشار فوق‌العاده سنگین مالی به سازمان تامین اجتماعی و عدم جبران خسارات مالی وارده، عملا این سازمان به صندوقی کاملا ورشکسته تبدیل خواهد شد که حتی از پرداخت حقوق بازنشستگی کارگران تحت پوشش خود نیز عاجز خواهد ماند و این امر، زمینه اعتراضات گسترده و عمیق چند میلیونی قشر کارگران تحت پوشش این سازمان را رقم خواهد زد.

د – آیا اجرای طرح تحول سلامت از ابتدا اشتباه بود؟

تا به امروز نقدهای بسیار جدی و مبنایی به اصل اجرای طرح تحول سلامت وارد شده است و بسیاری از مسئولان سابق حوزه سلامت و به ویژه دست‌اندرکاران حوزه‌های بیمه‌ای کشور، اصل اجرای طرح تحول سلامت با شیوه‌ای که توسط وزیر بهداشت دولت یازدهم و دوازدهم به اجرا درآمد را “اشتباه” دانسته‌اند؛ از جمله این دلایل می‌توان به این موارد اشاره داشت: تحمیل هزینه‌های سنگین به نظام سلامت کشور، عدم قابلیت استمرار به‌دلیل ناتوانی در تامین منابع مالی مورد نیاز این طرح، ایجاد عطش کاذب دوچندان در مراجعات مکرر مردم و بیماران به بخش‌های بیمارستانی و تشخیصی، ایجاد حالت لجام‌گسیخته مضاعف در تجویز و مصرف دارو، تشدید اختلاف درآمدی پزشکان با سایر صنوف و …

اما یکی از چهره‌های باسابقه در حوزه نظام سلامت کشور که سابقه تصدی وزارت بهداشت را نیز در کارنامه کاری خود دارد، مسعود پزشکیان، نایب رئیس فعلی مجلس شورای اسلامی است که از همان روزهای نخست اجرای طرح تحول سلامت، از منتقدان اصلی و جدی این طرح بوده است؛ پزشکیان از همان ابتدا، تبعات جبران‌ناپذیر، پیامدها و بار مالی مضاعف اجرای طرح تحول سلامت را گوشزد کرد و امروز نیز با صراحت تمام، آن را “طرحی شکست‌خورده می‌داند که امکان ندارد به همین روش ادامه پیدا کند.”

وی درباره تبعات اجرای طرح تحول سلامت با بیان اینکه اجرای این طرح از ابتدا اشتباه بود، گفت: “این طرح باعث شده که هم‌اکنون تمام بیمارستان‌ها، طلب‌های چندین ماهه از بیمه‌ها داشته باشند و از شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی ناراضی باشند. بدین طریق مشکلات مراکز درمانی کم‌کم بر خدمات‌رسانی آنها نیز تأثیر گذاشته است و شرایط حاضر مانند فنری است که فشارش داده‌اند و اگر رهایش کنند، معلوم نیست چه اتفاقی رخ دهد؛ وقتی پول نداریم نباید سفره بلند و بالایی پهن کنیم چرا که تداوم مسیر غلط تحول نظام سلامت باعث شده که امسال(۹۶) از این طریق با کسری ۱۶ هزار میلیارد تومانی مواجه شویم و سال آینده این رقم به ۲۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید.

مجلس محل سیاست و قانونگذاری و پس از آن نظارت بر اجرای قوانین است و حرف را یکبار می‌زنند؛ در خانه اگر کس است یک حرف بس است. مشکل ما بی‌عدالتی است که یک گروه ۲۰ تا ۴۰ برابر گروه دیگر حقوق بگیرد؛ هم‌اینک در نظام پرداختی حوزه سلامت، یک نفر ۱۰۰ میلیون تومان، یکی ۱۰ میلیون تومان و دیگری یک میلیون تومان درآمد دارد. در قالب شرایط حاضر مسیر درست و کارشناسی ویزیت بیمار فراموش شده است، به طوری که هر پزشکی که بیشتر معاینه کند و آزمایش و عکس بنویسد و دوباره مریض را فرابخواند تا پول ویزیت بگیرد، بیشتر درآمد دارد! این درحالی است که پزشک توانمندی که متکی به علم خود بوده و به‌صورت منطقی آزمایش و عکس تجویز کند از درآمد کمتری برخوردار خواهد بود.”

جالب اینکه پزشکیان، دولت دوازدهم را نیز به واسطه اجرای طرح تحول سلامت “ورشکسته” خطاب می‌کند و متذکر می‌شود: “گرفتار شدن دولت در این طرح از حرکت‌های خلاف قانون و عدم برنامه‌ریزی دقیق نشات می‌گیرد به طوری که الان دولت در طرح تحول نظام سلامت ورشکسته شده است؛ در فرانسه اکنون تخت‌های بیمارستانی را جمع می‌کنند و در دانمارک زایمان را در خانه‌ها انجام می‌دهند، اما برعکس در ایران ما، بیمارستان‌ها را گسترش می‌دهیم در حالیکه این امر جز هزینه‌تراشی، منفعت دیگری ندارد، کشورهای توسعه‌‌یافته خدمات درمانی را به خانه‌ها منتقل می‌کنند ما نیز تخت‌های بیمارستان‌ها را افزایش می‌دهیم!”

برچسب هاپژوهش ها

به این مطلب امتیاز دهید.

۱ امتیاز۲ امتیاز۳ امتیاز۴ امتیاز۵ امتیاز (9 امتیاز​، 2 رای)
Loading...
اشتراک گذاری:

درج دیدگاه