آرژانتین، از دوران وام‌گیری دیکتاتورها تا دوران “خوب زندگی می‌کنیم”

اشتراک گذاری:
آرژانتین پس از چند دهه وام‌گیری از صندوق
بین‌المللی پول و بانک جهانی؛ به اجرای سیاست‌های اجماع واشنگتن پایان داد و رویه ملی‌گرایی و منطقه گرایی اقتصادی در پیش گرفت. 

کریستینا کرشنر[۱] رئیس جمهور سابق آرژانتین زمانی که گفت دیگر به برنامه‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی نیازی نداریم و تازه داریم زندگی می‌کنیم، “خوب هم زندگی می‌کنیم” همگان را شوکه کرد. زیرا کشورش در بیش از سه دهه شاگرد اول کلاس بانک جهانی بود. شاگرد اولی که در بحران اقتصادی سال ۲۰۰۱ به یک باره به شاگرد آخر تبدیل شد. تماشاگران آرژانتینی که برای تشویق تیمشان در جام جهانی ۲۰۰۲ به کره و ژاپن سفر کرده بودند سوژه رسانه ها شدند، زیرا به خاطر تضعیف شدید ارزش پزو توان خرید همبرگر هم نداشتند. اما حالا وضع فرق کرده است و دیگر از برنامه‌های “اجماع واشنگتن[۲]” خبری نیست.

از زمانیکه با سیاست‌های تعدیل ساختاری خداحافظی کردند رشد اقتصادی مطلوبی را تجربه کرده‌اند و دیگر از دوران فقر و ورشکستگی خبری نیست، نه اینکه اصلا خبری نیست، اما اوضاع خیری بهتر شده است. حتی آمارهای بانک جهانی هم این موضوع را تایید می‌کند.

دوران وام‌گیری و بدهکاری

آرژانتین یکی از کشورهایی است که هدف آزمایش های اقتصاد لیبرالی غربی به رهبری واشنگتن قرار گرفت و پیامدهای این اشتباه استراتژیک برای همیشه با این کشور باقی مانده است. برخی از کارشناسان آرژانتین را نخبه ترین شاگرد مکتب اقتصاد لیبرالیستی به سبک فریدمن می دانند. تاریخ معاصر آمریکای لاتین با کودتا عجین شده است و شرایط این کشور نیز همچون شیلی، برزیل و … در نیمه دهه ۱۹۷۰ با یک کودتا و ایجاد حکومت دیکتاتوری دیگر دگرگون شد. دولت هایی که در یک دوره الگوی توسعه گرایی بودند همگی به وسیله نظامیانی وابسته و مورد حمایت ایالات متحده ساقط شدند و سپس کشور را به آزمایشگاه زنده مکتب اقتصادی شیکاگو تبدیل کردند.

طرفداران مکتب شیکاگو در آرژانتین نیز در دولت نظامیان کودتاچی رخنه کردند و اصلی ترین سمت های اقتصادی همچون وزیر دارایی، رئیس بانک مرکزی و …. تا بسیاری از جایگاه های پایین تر را عهده دار شدند؛ ممنوع کردن اعتصابات و بازکردن دست کارفرمایان برای اخراج کارگران، لغو کنترل دولت بر قیمت ها، افزایش هزینه مواد غذایی ازجمله اولین اقدامات دولت های لیبرال بود. آن ها به اندازه ای اقتصاد آزاد را در این کشور نهادینه ساخته بودند که در همه دولت های بعدی آرژانتین همین رویکرد به شدت دنبال شد. این دولت ها حتی عرصه را برای نقش آفرینی گسترده بنگاه های خارجی باز و محدودیت ها برای حضور شرکت های چند ملیتی را رفع کردند و همزمان هزاران شرکت دولتی را با نام خصوصی سازی به حراج گذاشتند.

دیکتاتورهای حاکم با این استدلال که افزایش واردات ضمن مرتفع ساختن بحران ناشی از رکود، باعث رقابت پذیری تولیدات و بالا رفتن کیفیت محصولات داخلی می شود، برنامه کاهش محدودیت‌های گمرکی را هم بی محابا به اجرا در آوردند و با این کار صدمات جبران ناپذیری بر صنایع داخلی آرژانتین وارد ساختند. آنها حتی فراتر رفتند و قانون سرمایه‌ گذاری جدیدی را تصویب کردند که تملک خارجی ‌ها و سرمایه ‌گذاری‌ مالی آن ها را تسهیل می کرد. در نتیجه اجرای این قانون، برای مدتی کوتاه شرکت‌ های مالی و بانک‌ های بین‌ المللی سرمایه فراوانی را به این کشور سرازیر کردند، اما این حباب چندان دوام نیاورد.

دیکتاتوری نظامیان از همان ابتدا اتحادی بسیار محکم را با شرکت‌های چند ملیتی، نهادهای مالی بین المللی و نخبگان داخلی برقرار کرد. در دهه ۱۹۸۰ دولت مهمترین وظیفه خود را عمل به توصیه های نهادهای مالی بین المللی همچون صندوق بین المللی پول می دانست و جذب وام خصوصی خارجی را در پیش گرفت. در این فرآیند دولت از حمایت خوبی از طرف صندوق بین المللی پول برخوردار بود. بوینس آیرس به اندازه ای در این مسیر زیاده روی کرد که برخی اقتصاددانان به طعنه از فروش اقتصاد آرژانتین به خارجی ها و وقوع پدیده انفجار بدهی‌ها سخن می گفتند.  

در حالی که پیش از دولت کودتا و رسوخ دیدگاه های اقتصاد لیبرالی تنها ۹ درصد از مردم آرژانتین زیر خط فقر قرار داشتند و آمار بیکاری در این کشور به ۳ درصد هم نمی رسید؛ در کمتر از ۱۰ سال اوضاع به شدت تغییر کرد. تاثیر کوتاه مدت حرکت آرژانتین به سوی اقتصاد لیبرالی کاهش شدید قدرت خرید مردم، افت سطح دستمزدها تا ۴۰ درصد، تعطیلی کارخانه ها و افزایش بیکاری و سیر صعودی فقر بود.

حتی درابتدای دهه ۱۹۹۰ با ریاست جمهوری کارلوس منم هم چیزی تغییر نکرد. اگرچه دولت وی مدعی بود اصلاحات اقتصادی گسترده ای را در پیش می گیرد، اما رویکردهای وی نیز چیزی جز اجرای بی چون و چرای دستورات صندوق بین المللی پول در زمینه خصوصی‌ سازی‌ و اجرای سیاست های بازار آزاد نبود. در این راستا دولت منم تنها چند بانک مهم را دولتی نگاه داشت. خصوصی سازی و فروش شرکت های دولتی درواقع اعطای این شرکت‌ها به شهروندان خارجی بود که سود بلندمدتی برای کشور نداشت و راه خروج بیشتر سرمایه ها را فراهم ساخت. اگرچه این کشور در کوتاه مدت توانست با جذب سرمایه خارجی رشد نسبی اقتصادی (حدود ۶ درصدی) را به کسب کند، اما اثرات آن کوتاه مدت بود و پس از چند سال کاهش رشد اقتصادی به تدریج آرژانتین را به یک دولت بدهکار تبدیل کرد. همزمان افزایش واردات هم نابودی کسب و کارهای کوچک، بیکاری کارگران این بنگاه ها و افزایش فقر و بی ثباتی بیشتر اقتصادی و در نهایت تورم چند هزار درصدی در سال های پایانی این دهه بود.

همزمان که نولیبرالیسم در آرژانتین به شدت دنبال می شد، اما دستاوردی برای مردم نداشت، تضادهای سیاسی عیان تر می شد. نتیجه رویکردهای لیبرالیستی در آرژانتین رشد کسری تجاری، افزایش بدهی ‌‌های خارجی بود. این فرایند بر توانایی سرمایه گذاری ها در بازتولید سرمایه هم تاثیرگذار بود. در این چارچوب تراز مثبت تجاری به تدریج رو به کاهش نهاد و تولید ناخالص این کشور نزدیک به ۸ درصد افت کرد. از میانه های این دهه اقتصاد آرژانتین وارد دوره ‌ای شد که سودآوری به ‌طور فزاینده مشکل ‌تر و فرار سرمایه بیشتر شد.

آرژانتین در سال های پایانی دهه ۹۰ با بحرانی بی سابقه درگیر شد. افزایش سالانه بدهی ها باعث شد تا در آخرین سال قرن بیستم بدهی این کشور به ۱۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی رسید و مجموع بدهی های داخلی و خارجی آن ۱۵۵ میلیارد دلار شد. آرژانتین پس از آن به صحنه اعتراضات گسترده مردم تبدیل شد. کوچک شدن اقتصاد این کشور، تورم شدید، ناکارآمدی سیستم بانکی و سقوط ارزش پولی آرژانتین و ورشکستگی دولت باعث شد بحران اقتصادی به بحران اجتماعی و سیاسی تبدیل شود. آرژانتین در سال های ابتدایی قرن ۲۱ پس از یک دوره‌ ۳۰ ساله‌، با تغییرات کامل ساختاری سیاست های نولیبرالیستی خود را کنار گذاشت. آرژانتین به عنوان یکی از شاگردان نخبه اقتصاد لیبرال مدنظر صندوق بین المللی پول نتوانست به اهداف و چشم اندازی که برای آن ترسیم شده بود برسد. بنابراین چاره ای جز کنار گذاشتن تجربه سی ساله نیافت. با وجود فاصله گرفتن دولت آرژانتین از اقتصاد نئولیبرالی، اما بحران‌ های ناشی از اجرای سیاست های بازار آزاد هنوز گریبان بوینس آیرس را رها نکرده است، اما دیگر کسی برنامه‌های تعدیل ساختاری را جدی نمی‌گیرد.

پایان

برچسب هاپژوهش ها

به این مطلب امتیاز دهید.

۱ امتیاز۲ امتیاز۳ امتیاز۴ امتیاز۵ امتیاز (20 امتیاز​، 4 رای)
Loading...
اشتراک گذاری:

درج دیدگاه